Vijftig grafheuvels op één lijn.
Op de Veluwe zijn honderden prehistorische grafheuvels te vinden. Alleen al in de gemeente Epe liggen er ongeveer 150.
Een groep daarvan is bijzonder. Tussen Niersen en Epe liggen ongeveer vijftig grafheuvels achter elkaar in een vrijwel rechte lijn van zo'n zes kilometer.
Toen ik deze grafheuvelrij met mijn wichelroede onderzocht, ontdekte ik dat over dezelfde lijn een energiebaan loopt.
Voor mij is het geen toeval dat juist hier zoveel grafheuvels zijn aangelegd.
Een oud patroon in het landschap
De grafheuvels liggen hier al duizenden jaren. In de prehistorie zag het landschap er heel anders uit dan tegenwoordig. Het was veel opener en de grotere grafheuvels moeten van ver zichtbaar zijn geweest.
Wat mij vooral fascineert, is dat het geen verzameling losse heuvels is. Ze vormen samen een lange structuur door het landschap.
Ook archeologen beschouwen de grafheuvelrij van Epe-Niersen als bijzonder. Het Rijksmuseum van Oudheden noemt haar een van de best bewaarde monumentale grafheuvelrijen uit de Nederlandse prehistorie en spreekt over een uitgestrekt ritueel landschap. Onderzoek richt zich juist op de vraag hoe mensen in het derde millennium voor Christus hun landschap met zulke grafheuvelrijen herkenbaar hebben ingericht.
Dat raakt aan een vraag die ook in mijn eigen onderzoek steeds terugkomt:
Waarom werden juist deze plaatsen gekozen?
Een prehistorische weg
Langs de grafheuvelrij zijn ook oude karresporen gevonden.
Bij archeologisch onderzoek in de omgeving van Epe zijn routes gereconstrueerd die van grafheuvel naar grafheuvel lopen. Voor de lijn Epe-Niersen zijn karresporen beschreven die de reeks vrijwel exact volgen. Een deel daarvan wordt in lokaal archeologisch onderzoek rond 2100 voor Christus gedateerd.
Dat betekent dat de grafheuvels niet alleen opvallende plaatsen in het landschap waren. Er werd ook langs en tussen deze plekken gereisd.
Of zo'n route alleen een praktische weg was, weten we niet. Wanneer grafheuvels, wegen en rituele plaatsen zo lang met elkaar verbonden blijven, ontstaat vanzelf de vraag welke betekenis dit landschap voor de mensen van toen heeft gehad.
Waren het oorspronkelijk alleen graven?
Mijn eigen onderzoek bracht mij nog een stap verder.
Ik zie de oudste grafheuvels niet uitsluitend als begraafplaatsen. Volgens mijn waarnemingen bevinden zich in dit gebied ook rituele hoogten en oude heilige plaatsen, die mogelijk al betekenis hadden voordat er later menselijke resten of urnen werden begraven.
Met mijn wichelroede kan ik langs de grafheuvelrij een energiebaan volgen waarop veel van deze oude plaatsen liggen.
Een afzonderlijke grafheuvel op zo'n plek zou toeval kunnen zijn. Maar wanneer tientallen grafheuvels over kilometers afstand dezelfde lijn volgen, vind ik dat moeilijker voor te stellen.
Dan komt bij mij steeds dezelfde vraag op:
Wat wisten de mensen die deze plaatsen duizenden jaren geleden uitkozen?
Meer dan honderd jaar archeologisch onderzoek
De bijzondere ligging van deze grafheuvels trok al vroeg de aandacht van archeologen.
Tussen 1907 en 1911 deed J.H. Holwerda hier op uitnodiging van koningin Wilhelmina verschillende opgravingen. Een van zijn bekendste vondsten was een uitzonderlijk goed bewaarde hurkbegraving bij Niersen. Het graf werd in zijn geheel uit de bodem gehaald en kon daardoor vele tientallen jaren later opnieuw met moderne technieken worden onderzocht.
Dat vind ik een mooi gegeven.
Archeologie kan ons vertellen wie hier leefden, hoe mensen hun doden begroeven en hoe oud de grafheuvels zijn. Mijn eigen onderzoek stelt daarnaast een andere vraag: waarom liggen deze plaatsen juist hier en waarom volgen zoveel ervan dezelfde baan?
Met de wichelroede langs de grafheuvels
Tijdens mijn wandelingen neem ik daarom een wichelroede mee.
Wie dat wil, kan zelf proberen de energiebaan te vinden en ervaren waar de wichelroede reageert.
Voor mij is dat belangrijk. Ik wil niet alleen op een kaart zien hoe de grafheuvels liggen, maar buiten in het landschap onderzoeken wat deze plaatsen met elkaar verbindt.
Juist wanneer ik de baan verder volg, wordt het voor mij nog interessanter.
Van grafheuvel naar kerk
Volgens mijn metingen houdt de energiebaan namelijk niet op bij de grafheuvels.
Ook de kerk van Epe staat op deze lijn. Verderop kom ik volgens mijn metingen opnieuw oude en belangrijke plaatsen op dezelfde baan tegen.
Daarbij is een archeologische bevinding rond Epe interessant. Op basis van oude karresporen en routes is geopperd dat de huidige kerk staat op een plaats waar drie vermoedelijke prehistorische wegen samenkwamen. De onderzoekers noemen zelfs de mogelijkheid dat deze plek al vóór de middeleeuwen een religieuze betekenis had.
Dat bewijst natuurlijk niet wat ik met mijn wichelroede meet. Maar voor mijn onderzoek is het wel een opmerkelijke overeenkomst.
De grafheuvels zijn duizenden jaren ouder dan de kerk. Toch lijkt dezelfde plek in het landschap in verschillende perioden opnieuw van betekenis te zijn geweest.
Daarmee kom ik bij een van de vragen die mij tijdens mijn hele onderzoek bezighouden:
Hebben mensen in verschillende tijden steeds opnieuw dezelfde bijzondere plaatsen en lijnen in het landschap herkend?
Zichtbare sporen van een ouder patroon
In duizenden jaren is het landschap rond Epe en Niersen sterk veranderd.
Oude wegen verdwenen, open terrein werd bos en nederzettingen kwamen en gingen.
Maar de grafheuvels liggen er nog.
Wanneer je weet waar je naar kijkt, vormen ze zichtbare sporen van een veel ouder landschap. Archeologisch onderzoek laat zien dat de rij zelf bijzonder is, dat mensen er duizenden jaren geleden routes langs gebruikten en dat deze plaatsen een rituele betekenis hadden.
Mijn eigen metingen voegen daar voor mij nog iets aan toe: de energiebaan die door dit landschap loopt en veel van deze plaatsen met elkaar lijkt te verbinden.
Daarom blijf ik deze lijn onderzoeken.
Niet alleen om te weten waar de grafheuvels liggen, maar vooral waarom juist daar, welke rol de energiebaan daarbij speelt en hoe ver de kennis van zulke bijzondere plaatsen mogelijk teruggaat.
